Kapitein James Cook (1728-1779) was een Britse zeevaarder, cartograaf en natuuronderzoeker die beroemd is geworden voor zijn driemaal zeilende reizen overzee. In deze artikel zal we worden gekeken naar de ontdekkingsreizen van Kapitein Cook, zijn nalatenschap en wat hij heeft bijgedragen aan onze kennis over de wereld.
Eerste Reis (1768-1771)
De eerste reis van Kapitein Cook begon in 1768. Hij captain-cooks.nl werd uitgezonden door de Britse monarch om de Zuidelijke Sterrenhemel te bereiken, een gebeurtenis die zou worden beschreven als een wetenschappelijk wonder. De expeditie vertrok op 11 augustus van dat jaar en was bestemd voor een reis naar Tahiti, maar Cook werd ook belast met de ontdekking van onbekende landen en de verkenning van onbevochtigde zeegebieden.
Op zijn route legde hij aan in de havenstad Nuku Hiva (Marquesaseilanden), waar hij contact maakte met de lokale bevolking. Hij noteerde details over hun taal, gebruiken en bestaanswijzen. Het was de eerste keer dat een Europeaan op deze eilanden aankwam.
Het gehele reis duurde drie jaar. Onderweg maakten Cooks schippers diverse ontdekkingen waaronder het vasteland van Nieuw-Zeeland en, in 1770, de eilandengroep zouden worden gekoloniseerd door immigranten uit Engeland.
Tweede Reis (1769-1781)
De tweede reis begon twee jaar later. Zijn schip brak af vanuit Parijs, Frankrijk in oktober 1770. Hij voer naar het noorden richting de Noordelijke IJszee en nam een onbevochtigde route richting Oost-Azië.
De ontmoeting met de Amerikaanse Zuid-Indische Staat van de Verenigde Staten leidde tot versterking van de Britse hegemonie in zaken op het gebied van handel, scheepvaart en geografie. De route richting West-Afrika ging via Engeland, Frankrijk, Portugal en Spanje.
Vanaf zijn vertrek uit Engeland bleef Cook vaste aandacht besteden aan de ontwikkelingen die hij waarnam tijdens zijn eerste reis in 1770 bij de Spaanse kolonies op Cuba. Het onbevochtigde gebied rondom het eiland deed hem besluiten om via deze route te zeilen.
Tijdens dit vermeende bezoek van de Amerikaanse Zuid-Indische Staat tot Frankrijk hield hij niet alleen vreedzaam contact met zijn gastlandgenoten, maar werkte ook samen aan diverse projecten zoals een grote expeditiescheepvaart op Nieuw-Spanje (Mexico) die eruit bleek te bestaan uit de verkenning van gelegen zeegebieden en het afsluiten van handelsovereenkomsten met inheemse volkerijen.
Op zijn reis naar Noord-Afrika legde Cook een stop op aan de westkust van Mauritius, waar hij diverse onbevochtigde gebieden bereikte. Dit was nog niet eerder door iemand uit Europa te zien en werd geschonken door hemzelf na het treffen met lokale bevolking.
Tijdens zijn vier weken durende reis naar de Franse koloniën aan de westkust van Mauritius voer hij ook verder over onbevochtigde zeegebieden.
Op een van zijn stops maakte Cook kennis met de heersende vorst, die hem toestemming gaf om op het eiland te verblijven. Hij legde een stop aan in de havenstad Fort-Béthune waar hij contact had met inheemse volken uit diverse regio’s van Zuid-Indië.
Het totaal aantal zeelegende schepen dat zich heeft toegevoegd is onbekend, maar we weten wel dat er voor alle expedities drie of vier zeilschuiten zijn afgenomen met in totaal meer dan 1000 zeelui die uit Frankrijk en Spanje waren gerekruteerd.
De verhoudingen op Nieuw-Spanje waren destijds een grote bron van spanningen. Het was het begin van een internationale politieke impasse tussen Engeland, Spanje en Amerikaanse Zuid-Indische Staten toen in 1778 de Oostenrijkse Successiewrijheid voor onbevochtigde gebieden verkozen werd om aan Noord-Amerika te ontbinden.
Derde Reis (1780)
Kapitein Cook keerde terug naar Engeland waar hij eerder was opgeleid als een van de drie bestaande kapiteins. Hij maakte hiervoor zijn zesde zeilreis, welke hem vooral bracht om met koloniale machthebbers af te spreken over het beheer van Nieuw-Zeeland.
Een reis werd genomen in de periode na de Tweede Engelse Onafhankelijkheid (1780) om Noord-Amerikaanse Zuid-Indische Staten tot stand te brengen en daarmee te voorkomen dat de gebieden werden gekoloniseerd door vreemdelingen.
Het plan van kapitein Cook was een onbevochtigde route te nemen via Gibraltar, Malta en Cyprus naar Italië en uiteindelijk Spanje. Hij ging hierop 1 augustus in Londen beginnen aan de reis om Noord-Amerikaanse Zuid-Indische Staten op te richten.
Tijdens deze reis had Cook meerdere onbevochtigde ontmoetingen met lokale bevolking en schippers uit diverse landen. Hij bezocht zelfs nog niet eerder bezochte gebieden in het westelijk deel van Europa.
Door zijn gedrag opvallend voorstander was hij voor handels- en koloniale expansie maar bleek ook te hebben aanleiding gegeven tot ontsluiting. Daarnaast werden er vele vriendschapsverklaringen met andere staatshoofden afgesloten.
In januari 1779 ging de kapitein in opnieuw een onbevochtigde route richting Noord-Afrika en het oosten om ook deze regio te verkennen. Aangekomen bij Port Said was hij wel meteen bezorgd over de situatie die hier heerste.
Er werd hem door schippers verteld dat er in toenmalige Nieuw-Zeeland een conflict had plaatsgevonden, waarin Engelse kolonisten zwaar werden getroffen. Hij wilde hiervoor teruggaan.
Aangekomen bij het vaste land van Port Said nam hij de leiding over en bleef hier nog langer dan eerder gepland. Hij voelde zich verantwoordelijk om met dit conflict te helpen bezig zijn.
Terugkerend naar Engeland legde kapitein Cook niet veel tijd nodig op om contact te maken met koloniale machthebbers en de handels- en koloniën overzichtelijk te organiseren. Het bevalt hem duidelijk dat hij in staat was een einde aan het conflict van Port Said te maken.
Na dit succesvolle project aangebroken, voerde kapitein Cook zijn derde zeilreis uit om Noord-Amerikaanse Zuid-Indische Staten op te richten. Hij nam voor deze reis de route die hij bij zijn tweede reizen had genomen en vervaardigde een schets van alle bestaande staten.
Kort hierna bleek dat Engeland zelf geen handelen wenste met Noord-Amerikaanse Zuid-Indische Staten, dus legde kapitein Cook het plan af. In mei 1779 keerde hij terug naar Engeland om een nieuw project te ontplooien die tot doel had de Britse marinecapaciteit uit te breiden.
Aangekomen op de westelijke kust van Mauritius overleed kapitein James Cook op 14 februari, de dag waarop zijn reis zou eindigen. Hij werd begraven in Port Louis.
Drie dagen later, op 17 februari, aankomend in Londen kon hij geen lastige situatie aan treffen omdat hij pas drie weken geleden was teruggekomen uit Nieuw-Zeeland en alweer naar Engeland terugging voor het project van de Britse marinecapaciteit.
